اجتماع نقيضين محال است يا اينكه كل اعظم از جزء است و بنا بر شق دوم لازم مىآيد كه بديهيات نيز كسبى باشند و اگر كسبى باشند مىبايست از علوم ديگر اكتساب شوند و لازمه اين مطلب اينست كه تمام بديهيات مفروضه ما نظرى باشند و بعلاوه اين رشته تا بى نهايت پيش خواهد رفت و به جائى نخواهد رسيد . فخر رازى پس از ذكر اين اشكال مىگويد اين اشكالى است بسيار قوى و خودش اينطور از اشكال جواب مىدهد شق دوم را اختيار مىكنيم و قبول مىكنيم كه بديهيات در آغاز نبوده‌اند و بعد حاصل شده‌اند و لازمه اين مطلب كسبى و نظرى بودن نيست زيرا حصول بديهيات با اعانت حواس سمعى و بصرى انجام مىآيد نه از راه كسب و نظر و استدلال سپس به تفصيل بيشترى در اطراف اين جواب مىپردازد و آن تفصيل خالى از نقصان هم نيست . اين بود نظريه دانشمندان اسلامى در اين خصوص ولى در عين حال در نظريه اين دانشمندان يك قسمت مهم ديگر تاريك است و آن قسمت مربوط به كيفيت انتزاع بديهيات اوليه عقليه از محسوسات است اين دانشمندان با اينكه تصريح كرده‌اند كه عقل قادر نيست تصورى را از پيش خود ابداع نمايد و حتى بديهيات اوليه تصوريه منطق كه موضوعات غالب مسائل فلسفه اولى را تشكيل مىدهند امورى انتزاعى هستند كيفيت انتزاع اين مفاهيم و اينكه ذهن چگونه عمل مىكند و از چه راه و به چه ترتيب به اين مفاهيم نائل مىشود با كمال اهميتى كه دارد بيان نكرده‌اند اين دانشمندان همواره در منطق و در فلسفه از يك سلسله معانى و مفاهيم از قبيل مفهوم وجود و عدم و وحدت و كثرت و ضرورت و امكان و امتناع و غيره بعنوانهاى مفاهيم انتزاعيه يا معقولات ثانيه يا خارج محمول ياد مىكنند و اشعار مىدارند كه اين معانى و مفاهيم بطور انتزاع از معانى ديگرى مهيات از قبيل اسب و درخت و انسان و سفيدى و سياهى و شكل و غيره بدست آمده ولى هيچگونه توضيحى نمىدهند كه اين انتزاع يعنى چه و چگونه اين معانى از آن معانى با اينكه مفهومهايى مغاير آن مفهومها هستند زائيده شده‌اند و آيا واقعا ممكن است كه يك مفهومى مفهوم ديگر را بزايد و يك معنايى كه قبلا از راه حس مثلا وارد ذهن شده يك معناى ديگرى را كه ذهن نسبت به او بى سابقه است و از او به كلى خالى و عارى است به دنبال خود بكشاند . در اين مقاله براى اولين بار در تاريخ فلسفه به اين مطلب مهم توجه شده و كيفيت و ترتيب انتزاع اين مفاهيم به اضافه يك رشته مطالب اساسى ديگر بيان شده است